Jordania

Amman
Zwiedzanie rozpoczynamy od cytadeli -widać stąd cały Amman. Są tu resztki rzymskich, bizantyjskich i islamskich budowli.Tuż obok, wykuty w zboczu wzgórza znajduje się rzymski amfiteatr na 6 tys. widzów.

Jerash to pięknie zachowane rzymskie miasto ze świątynią Artemidy, patronką tego miasta. W XII wieku świątynia została ufortyfikowana przez Arabów, ale krzyżowcy zniszczyli te umocnienia.

Petra
Petra to sen wykuty w różowych skałach przez Nabatejczyków w III w. p.n.e. -nie da się opisać, a tylko nieliczne zdjęcia oddają klimat tego miejsca. To samo dotyczy pustyń, a w szczególności czerwonej pustyni Wadi Rum - od niezwykłego kształtu tutejszej skały pochodzi tytuł powieści słynnego T.E. Lawrance'a -"Siedem filarów mądrości".

Król jerozolimski Baldwin I mimo nikłych sił zapuszczał się daleko na południe uprzedzając ataki Arabów. W 1115 roku w dolinie łączącej Morze Martwe z Zatoką Akaba wybudował on potężna twierdzę Krak de Montreal, która pozostała w rękach krzyżowców do 1189 roku. W Eljacie postawił cytadelę, a na wyspie Graye kolejny zamek. Dzięki tym twierdzom Frankowie panowali nad szlakami, które łączyły Damaszek z Arabią i Egiptem. Już w r. 1182 Frankowie pod wodzą Renalda z Chatillon musieli zdobywać Eljat, który od 12 lat znajdował się w rękach muzułmanów. Oparła im się twierdza na Ile de Graye, ale mimo to zwodował swoje galery i wyruszył na najbardziej zuchwały rajd po Morzu Czerwonym w celu zdobycia Mekki.

Flotylla frankijska popłynęła na południe wzdłuż afrykańskiego wybrzeża, grabiąc po drodze miasteczka nadmorskie, a potem atakując i plądrując wielki port nubijski Ajzab, położony na wprost Mekki. Zatopiono statki z pielgrzymami i powstało realne zagrożenie dla samej Mekki. Ta śmiała wyprawa skończyła się jednak pochwyceniem załóg, zniszczeniem galer i skróceniem o głowę odważnych awanturników. Najdalej na południe położone twierdze krzyżowców już nigdy nie wróciły w ich władanie.

Kuchnia jordańska jest przedstawicielką kuchni bliskowschodnich, gdzie krzyżują się wpływy kultury tureckiej i arabskiej. W Jordanii popularny jest typowy dla Turcji kebab i chleb pita, jak i bardziej arabska harissa (masa z czerwonej, ostrej papryki z oliwą z oliwek i czosnkiem) i falafel (pasta z ciecierzycy z przyprawami, uformowana w małe kluski i smażona na głębokim oleju). Znana jest tu również inna arabska potrawa – kuszami, danie z makaronu pomieszanego z ryżem, soczewicą, cebulą i sosem pomidorowym.

Jordańczycy do każdego posiłku zjadają duże ilości chleba pod różnymi postaciami. Obok tureckiego chleba pita dostępny jest arabski ajsz (niekwaszony i wypiekany pod postacią płaskich bochenków) oraz chleb z tymiankiem i ziołami (ajsz bi zaatar).

Tradycyjny posiłek rozpoczyna się od zestawu ciepłych i zimnych przystawek, nazywanych mezze, np. pasta z ciecierzycy wymieszanej z czosnkiem i cytryną (hummus), pasztecik z mielonej baraniny i pszenicy i smażony na głębokim oleju lub wątróbka smażona z cytryną i czosnkiem. Następnie jest danie główne (np. kibba naja - mielona baranina podawana na surowo z grubo tartą pszenicą, odpowiednik polskiego tatara). Popularnymi daniami są również grillowane kiełbaski z mielonego, dobrze przyprawionego mięsa, kebab i maqlubba (gotowany na parze ryż z kawałkami podsmażonego mięsa i pomidora oraz nasionami sosny).

W Jordanii alkohol nie jest zbyt popularny, ale ogólnie dostępny. Powszechnie pija się herbatę, kawę, soki lub typowo tureckie jogurty. Herbata przyrządzona w sposób tradycyjny jest bardzo słodka i miętową, podawana w malutkich szklaneczkach. Kawę przyrządza się zazwyczaj po turecku i podaje z dużą ilością cukru, choć tradycyjna kawa Beduinów podawana jest jako bardzo mocny, gorzki napój z dużą ilością kardamonu. Jordańskie desery są bardzo słodkie, przyrządzane z dużą ilością cukru i doprawiane miodem.

W starożytności zachodnia część terytorium dzisiejszej Jordanii należała do państwa Izraelitów, odleglejsze rejony należały do plemion Amonitów, Edomitów i Moabitów. W VI w. p.n.e. na tereny Jordanii przywędrowali Nabatejczycy i tu założyli swoje państwo. Od III w. p.n.e. ich stolicą była wykuta w skałach Petra.

W IV i III w. p.n.e. tereny Jordanii wchodziły w skład hellenistycznego państwa Seleucydów, a potem zostały zajęte przez Rzymian. W VII w. Jordanię zdobyli Arabowie i odtąd stanowiła część Syrii. W XII w. na terenach Jordanii krzyżowcy zbudowali kilka zamków obronnych, które w końcu XII w. (1188r.) zostały zdobyte przez wojska Salah ad-Dina z egipskiej dynastii Ajjubidów.

W 1517r. Jordania dostała się pod panowanie Turków osmańskich, którzy rządzili tu do 1918r. W tamtym okresie Jordania była krainą zamieszkaną przez koczownicze plemiona beduińskie, dopiero na przełomie XIX i XX w. nastąpił wzrost osiadłego życia Po rozpadzie imperium osmańskiego tereny Jordanii przejęli Brytyjczycy jako obszar mandatowy. W 1921r. we wschodniej części mandatu Palestyny utworzyli emirat Transjordanii z emirem Abd Allah ibn Husajnem z rodu Haszymidów na czele (zatwierdzenie przez Ligę Narodów w 1922r.). Faktyczne rządy sprawował rezydent angielski w Ammanie.

W czasie II wojny światowej na terenie Jordanii działał proangielski Legion Arabski. W 1946r. Transjordania została proklamowana niepodległym królestwem. Abd Allah pragnął stworzyć wielką federację narodów arabskich, lecz sprzeciwiły się Arabia Saudyjska i Egipt. W 1948-1949r. Transjordania wzięła wraz z innymi państwami arabskimi udział w wojnie przeciw Izraelowi, w wyniku działań Legionu Arabskiego zajęto żyzny i gęściej zaludniony Zachodni Brzeg (Jordanu), a następnie, mimo sprzeciwu państw arabskich, włączono go do królestwa Transjordanii.

Od 1949r. nazwa państwa została zmieniona na Jordańskie Królestwo Haszymidzkie. Na tereny Jordanii zaczęli napływać arabscy uchodźcy z Izraela. W 1951r. zamordowano króla Abd Allaha, a jego syn, Talal, abdykował na rzecz Husajna ibn Talala (1952r.). W 1955r. Jordania została przyjęta do ONZ. W 1958r. Irak i Jordania proklamowały powstanie Arabskiego Państwa Federalnego (federacja monarchii haszymidzkich), mającego być przeciwwagą Zjednoczonej Republiki Arabskiej. W 1958r. w rezultacie przewrotu w Iraku federacja rozpadła się, a polityka Jordanii zorientowała się na współpracę z państwami zachodnimi.

W czasie wojny w Libanie ochrony monarchii w Jordanii podjęły się wojska brytyjskie, co wywołało sprzeciw państw arabskich. W 1967r. w wyniku agresji Izraela Jordania utraciła Zachodni Brzeg (Jordanu) i część Jerozolimy. Na tereny Jordanii napływały tysiące Palestyńczyków, którzy zamieszkali w obozach dla uchodźców. 1970-1971r. w obozach tych nasiliły się starcia arabskich organizacji terrorystycznych z rządowymi wojskami Jordanii, zakończone likwidacją tego ruchu na terenie Jordanii. Spowodowało to zerwanie stosunków z popierającą te organizacje Syrią. Jordania utrzymuje dobre stosunki z państwami zachodnimi. W czasie wojny w Zatoce Perskiej Jordania potępiła zagarnięcie przez Irak Kuwejtu. 4 III 1999r. nowy król Abdallah II mianował premiera, którym został wieloletni minister i zwolennik pokoju z Izraelem Abdul-Rauf Rawabdeh. Pierwszoplanowym celem nowego rządu było przeprowadzenie reform gospodarczych.